Friday, April 20, 2012
ფეხბურთის ისტორია
საინტერესო იქნება გავიგოთ იმ სპორტის ისტორია, რომელსაც მთელი მსოფლიო მოაჯადოვა, ვფიქრობს საინტერესო იქნება.
ძელია ისეთივე პოპულარული თამაშის მოძებნა, როგორიცაა ფეხბურთი. ტყუილად არ უწოდებენ მას ”მილიონების სპორტს”. თანამედროვე ფეხბურთის სამშობლოდ ინგლისი მიიჩნევა.
თუ უძველეს წარსულსაც გადავხედავთ, სათავეებს, უფრო შორსაც აღმოვაჩენთ. ეგვიპტელი ფარაონების სამარხებში, რომლებიც მეორე-მესამე ათასწლეულებით თარიღდება, ბურთებია ნაპოვნი. უძველეს ჩინეთში, ამავე პერიოდში ფეხბურთის მსგავს სამ თამაშს თამაშობდნენ, ესენი იყო: ძუ-ნიუ, ჩჟუ-ჩუ და ცუ-ძუ. ძველ საბერძნეთში მას – ეპისკიროსი, რომში – გარპას-ტუპი, ხოლო იაპონიაში – კემარი ერქვა და ეს არ არის სრული ჩამონათვალი იმ ქვეყნებისა თუ ქალაქების, სადაც ფეხბურთს თამაშობდნენ.
მიუხედავად ყველაფრისა, ოფიციალური ვერსიით, ფეხბურთი ინგლისში მეცხრამეტე საუკუნეში დაიბადა. თუმცა, მაშინ ეს თამაში ქაოტური და მოუწესრიგებელი იყო. ყოველი შეხვედრა ჩხუბითა და აყალ-მაყალით მთავრდებოდა და ეს იმიტომ ხდებოდა, რომ არ არსებობდა თამაშის მარტივი წესები. საზოგადოება მიხვდა, რომ საჭირო იყო ამ გასართობი საშუალების რაღაც ჩარჩოებში მოთავსება. თავდაპირველად, ინგლისის საფეხბურთო ასოციაცია ჩამოყალიბდა. 1863 წელს, ვინმე ფრანგმა ფეხბურთის თამაშის წესები ჩამოაყალიბა. 1871 წელს ინგლისის ტურნირი ჩატარდა, ერთი წლის შემდე კი პირველი შეხვედრა ინგლისისა და შოტლანდიის ეროვნულ ნაკრებებს შორის.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში ფეხბურთმა მთელი მსოფლიო დაიპყრო. სპორტსმენები სხვადასხვა ქვეყნებიდან მუდმივად იმის ცდაში იყვნენ, ძალები მოესინჯათ და ერთმანეთს გაჯიბრებოდნენ. 1904 წლის 21 მაისს ფრანგების ინიციატივით, პარიზში გადაწყდა დაეარსებინათ საფეხბურთო ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია, დღეს უკვე ფიფა, რომლის პირველი პრეზიდენტი, ფრანგი რობერ გერენი გახდა.
მალე ემანსიპირებული ქალბატონებმიც დაინტერესდნენ ამ სპორტით და ქალთა გუნდების შექმნა დაიწყეს. საქმე იქამდე მივიდა, რომ 1921 წელს ინგლისში ქალთა ფეხბურთი აიკრძალა. ამან ვერ შეაჩერა ჯიუტი ქალბატონები და დედოფლის მხარდაჭერით, ეს აკრძალვა მალევე მოხსნეს. დღეს უკვე ქალთა ფეხბურთი ოლიმპიურ პროგრამაშიც არის შეტანილი… თუმცა რა არის გასაკვირი, ახლა მწვანე მინდორზე ყველა დარბის, ყველა მისდევს მრგვალ ბურთს და საერთოდ, რორგორც უკვე გითხარით, ფეხბურთი ”მილიონების თამაშია”.
ძელია ისეთივე პოპულარული თამაშის მოძებნა, როგორიცაა ფეხბურთი. ტყუილად არ უწოდებენ მას ”მილიონების სპორტს”. თანამედროვე ფეხბურთის სამშობლოდ ინგლისი მიიჩნევა.
თუ უძველეს წარსულსაც გადავხედავთ, სათავეებს, უფრო შორსაც აღმოვაჩენთ. ეგვიპტელი ფარაონების სამარხებში, რომლებიც მეორე-მესამე ათასწლეულებით თარიღდება, ბურთებია ნაპოვნი. უძველეს ჩინეთში, ამავე პერიოდში ფეხბურთის მსგავს სამ თამაშს თამაშობდნენ, ესენი იყო: ძუ-ნიუ, ჩჟუ-ჩუ და ცუ-ძუ. ძველ საბერძნეთში მას – ეპისკიროსი, რომში – გარპას-ტუპი, ხოლო იაპონიაში – კემარი ერქვა და ეს არ არის სრული ჩამონათვალი იმ ქვეყნებისა თუ ქალაქების, სადაც ფეხბურთს თამაშობდნენ.
მიუხედავად ყველაფრისა, ოფიციალური ვერსიით, ფეხბურთი ინგლისში მეცხრამეტე საუკუნეში დაიბადა. თუმცა, მაშინ ეს თამაში ქაოტური და მოუწესრიგებელი იყო. ყოველი შეხვედრა ჩხუბითა და აყალ-მაყალით მთავრდებოდა და ეს იმიტომ ხდებოდა, რომ არ არსებობდა თამაშის მარტივი წესები. საზოგადოება მიხვდა, რომ საჭირო იყო ამ გასართობი საშუალების რაღაც ჩარჩოებში მოთავსება. თავდაპირველად, ინგლისის საფეხბურთო ასოციაცია ჩამოყალიბდა. 1863 წელს, ვინმე ფრანგმა ფეხბურთის თამაშის წესები ჩამოაყალიბა. 1871 წელს ინგლისის ტურნირი ჩატარდა, ერთი წლის შემდე კი პირველი შეხვედრა ინგლისისა და შოტლანდიის ეროვნულ ნაკრებებს შორის.
მეოცე საუკუნის დასაწყისში ფეხბურთმა მთელი მსოფლიო დაიპყრო. სპორტსმენები სხვადასხვა ქვეყნებიდან მუდმივად იმის ცდაში იყვნენ, ძალები მოესინჯათ და ერთმანეთს გაჯიბრებოდნენ. 1904 წლის 21 მაისს ფრანგების ინიციატივით, პარიზში გადაწყდა დაეარსებინათ საფეხბურთო ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაცია, დღეს უკვე ფიფა, რომლის პირველი პრეზიდენტი, ფრანგი რობერ გერენი გახდა.
მალე ემანსიპირებული ქალბატონებმიც დაინტერესდნენ ამ სპორტით და ქალთა გუნდების შექმნა დაიწყეს. საქმე იქამდე მივიდა, რომ 1921 წელს ინგლისში ქალთა ფეხბურთი აიკრძალა. ამან ვერ შეაჩერა ჯიუტი ქალბატონები და დედოფლის მხარდაჭერით, ეს აკრძალვა მალევე მოხსნეს. დღეს უკვე ქალთა ფეხბურთი ოლიმპიურ პროგრამაშიც არის შეტანილი… თუმცა რა არის გასაკვირი, ახლა მწვანე მინდორზე ყველა დარბის, ყველა მისდევს მრგვალ ბურთს და საერთოდ, რორგორც უკვე გითხარით, ფეხბურთი ”მილიონების თამაშია”.
მსოფლიო სპორტი
ფეხბურთი — გუნდური სპორტი, რომელშიც თერთმეტი წევრისგან შემდგარი ორი გუნდი ეთამაშება ერთმანეთს. თამაში მიმდინარეობს მართკუთხა მინდორზე საგოლე კარებით ორივე ბოლოში. თამაშის მიზანი გუნდის წევრებს შორის ბურთით მანევრირებაა მოწინააღმდეგე გუნდის კარში გოლის გასატანად. ამ სპორტის მთავარი დამახასიათებელი წესის მიხედვით, მოთამაშეებს, მეკარის გარდა, ბურთზე ხელის ან მკლავის გამოყენების უფლება არ აქვთ თამაშის პერიოდში. მატჩის გამარჯვებული ის გუნდია, რომელიც უფრო მეტ გოლს გაიტანს თამაშის ბოლომდე. ფეხბურთში არის ერთი მთავარი და ორი დამხმარე გვერდითი მსაჯი. მთავარ მსაჯს აქვს უფლება მიიღოს გადაწყვეტილება – დააჯარიმოს თუ არა გუნდი კონკრეტულ ეპიზოდში თამაშის წესების დარღვევისთვის. მსაჯს შეუძლია ფეხბურთელს უჩვენოს ყვითელი ან წითელი ბარათი. ეს იმაზეა დამოკიდებული თუ რამდენად უხეშად ითამაშა ფეხბურთელმა. მსაჯის მიერ ყვითელი ბარათის ორჯერ ან პირდაპირ წითელი ბარათის ჩვენების შემთხვევაში ფეხბურთელი ტოვებს მინდორს.
თამაში თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა ინგლისში, რასაც ფეხბურთის ასოციაციის შექმნა მოჰყვა, რომლის 1863 წელს შედგენილმა კანონებმა განაპირობა სპორტის განვითარება ისე, როგორც მას ამჟამად თამაშობენ. ფეხბურთის საერთაშორისო მმართველი ორგანიზაციაა ფიფა (ფრანგ. Fédération Internationale de Football Association; აკრონიმი - FIFA). ყველაზე პრესტიჟული საფეხბურთო შეჯიბრია ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ყველაზე მეტი მაყურებელი ჰყავს მსოფლიოში სპორტულ ღონისძიებებს შორის.
თამაში თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა ინგლისში, რასაც ფეხბურთის ასოციაციის შექმნა მოჰყვა, რომლის 1863 წელს შედგენილმა კანონებმა განაპირობა სპორტის განვითარება ისე, როგორც მას ამჟამად თამაშობენ. ფეხბურთის საერთაშორისო მმართველი ორგანიზაციაა ფიფა (ფრანგ. Fédération Internationale de Football Association; აკრონიმი - FIFA). ყველაზე პრესტიჟული საფეხბურთო შეჯიბრია ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ყველაზე მეტი მაყურებელი ჰყავს მსოფლიოში სპორტულ ღონისძიებებს შორის.
Subscribe to:
Posts (Atom)